Eş Durumu Nedeniyle Tayin Talebi ve Dava Süreci

1. Eş Durumu Nedeniyle Tayin Talebi Şartları

Eş durumu mazeretine dayalı yer değişikliği talepleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 72. maddesi ve Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir. Yönetmeliğin 14. maddesi uyarınca; aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği; kamu personeli olan eşin kurum içi yer değiştirme imkânının olmaması, eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi bir görevde bulunması veya kamu personeli olmayan eşin belirli sigorta prim şartlarını sağlaması hallerinde mümkündür. Sağlık Bakanlığı personeli için Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 20. maddesi özel hükümler içermekte olup, aile birliği mazeretinin belgelendirilmesi halinde zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan da atama yapılabilmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki öğretmenler için ise hizmet gerekleri ile özür durumlarının birlikte karşılanması temel ilke olarak kabul edilmiştir.

2. Eşlerden Birinin Memur Olmaması Halinde Memurun Eş Nedeniyle Tayin Talebi

Eşlerden birinin kamu personeli olmaması durumunda, memurun eşinin bulunduğu yere atanabilmesi için belirli çalışma ve sigorta şartları aranmaktadır. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik uyarınca, kamu personeli olmayan eşin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün (bazı düzenlemelerde kesintisiz son üç yıl) sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle çalışıyor olması ve bu durumun belgelenmesi gerekmektedir. Sağlık Bakanlığı bünyesindeki "stratejik personel" (uzman tabip vb.) için bu şartlar daha ağırlaştırılmış olup, eşin son dört yıl içinde 720 gün prim ödemiş olması ve atama talep edilen yerin belirli hizmet gruplarında (C ve D grubu) yer alması şartı aranabilmektedir. Ancak Danıştay kararlarında, stratejik personel için getirilen bu kısıtlamaların aile bütünlüğünü bozucu nitelikte olduğu durumlarda iptal kararları verildiği görülmektedir.

3. Eşlerden Hangisinin Bulunduğu Yere Görev Nedeniyle Atama İşlemi Yapılır ?

Eşlerin her ikisinin de memur olması durumunda atama önceliği şu kriterlere göre belirlenmektedir:

• Zorunlu Yer Değiştirmeye Tabi Eş: Eşlerden biri mülki idare amirliği, emniyet hizmetleri, TSK mensubu (subay, astsubay), hakim veya savcı gibi zorunlu yer değiştirmeye tabi bir görevde ise, diğer memur eşin ataması doğrudan bu eşin bulunduğu yere yapılır. Bu durumda norm kadro sayılarına ilişkin kısıtlamalar uygulanmaz.

• Astlık-Üstlük İlişkisi: Sağlık Bakanlığı gibi kurumlarda eşlerin her ikisinin de aynı kurumda olması halinde, astlık-üstlük sıralaması esas alınarak astın görev yeri üste bağlı olarak değiştirilir.

• Farklı Kurumlar: Eşlerin farklı kurumlarda çalışması halinde kurumlar arası koordinasyon sağlanarak, her iki kurumun öncelikli hizmet ihtiyacının bulunduğu veya eşin yer değiştirme imkânının olmadığı yere atama yapılır.

  
  

4. Eş Durumu Nedeniyle Tayin Talebinin Reddi ve İptal Davası

İdareler, eş durumu tayin taleplerini "norm kadro yetersizliği", "hizmet puanı düşüklüğü" veya "stratejik personel statüsü" gibi gerekçelerle reddedebilmektedir. Ancak yargı kararları, özellikle eşi zorunlu yer değiştirmeye tabi olan (polis, asker, yargı mensubu vb.) memurların taleplerinin norm kadro ve puan kısıtlamasına bakılmaksızın yerine getirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Aile birliğinin korunması Anayasal bir yükümlülük (m. 41) olarak kabul edildiğinden, idarenin takdir yetkisini aile bütünlüğünü bozacak şekilde kullanması hukuka aykırı bulunmaktadır.

5. Eş Durumu Nedeniyle Tayin Talebinin Reddi ve İptal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Eş durumu tayin talebinin reddine karşı açılacak iptal davalarında görevli mahkeme İdare Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise genellikle işlemin tesis edildiği veya memurun görev yaptığı yerdeki idare mahkemesidir.

6. Eş Durumu Nedeniyle Tayin Talebinin Reddi ve İptal Davası Zamanaşımı

Red kararının tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde bu dava açılmalıdır.

7. Eş Durumu Nedeniyle Tayin Talebinin Reddi ve İptal Davası Davacıyı Haklı Bulan Güncel Tarihli Emsal Kararlar

• Danıştay 12. Daire (22.10.2024, E:2021/834, K:2024/4444 ): Görevde yükselme sonrası 2 yıl nakil yasağının eş durumu mazeretine engel teşkil etmeyeceği ve aile birliğinin sağlanması gerektiği yönünde iptal kararı onanmıştır.

• Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (15.09.2021, E:2021/916, K:2021/1470 ): Yönetmelikteki süre kayıtlarının eş durumu mazeretini engellemesinin üst yönetmeliğe aykırı olduğu gerekçesiyle verilen iptal kararı onanmıştır.

• Danıştay 2. Daire (23.03.2021, E:2016/4409, K:2021/768 ): Stratejik personel olan hekimlerin, özel sektörde çalışan eşleri nedeniyle tayin taleplerinde getirilen kısıtlamaların hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir.

• İzmir BİM 1. İdari Dava Dairesi (13.11.2020, E:2020/683, K:2020/785 ): Eşi emniyet hizmetleri sınıfında olan memurun tayin talebinin kadro durumuna bakılmaksızın yerine getirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

• Erzurum BİM 1. İdari Dava Dairesi (24.12.2020, E:2019/1778, K:2020/1256 ): İdarenin tayin talebini cevapsız bırakarak zımnen reddetmesinin, somut kadro araştırması yapılmadan tesis edilmesi nedeniyle hukuka aykırı olduğu saptanmıştır.

• Danıştay 2. Daire (18.02.2020, E:2016/11165, K:2020/911 ): Farklı kurumlarda çalışan eşler arasında "kıdem" veya "kadro derecesi" üzerinden yapılan kıyaslamaların, hizmet ihtiyacı somut olarak ortaya konulmadıkça tayin reddine gerekçe olamayacağı onanmıştır.

• Anayasa Mahkemesi (27.11.2019, Muammer Özkoca Kararı): Maliye Bakanlığı personeli özelinde, yer değiştirme işlemlerinde eş durumu mazeretinin dikkate alınmamasının hukuka aykırı olduğunu belirten yerel mahkeme gerekçesi aktarılmıştır.

Korkmaz Hukuk Bürosu