Devlet Memurluğunda Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Kanuni Tanımı

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca, bu iki kavramın yasal çerçevesi ve tanımları net bir şekilde belirlenmiştir. Kanun'un 1. maddesi; bu sürecin temel ilkelerini, kimler hakkında yapılacağını, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgeleri, bu bilgilerin kullanım şeklini ve yetkili mercileri düzenlemektedir.

Arşiv Araştırması Nedir?

7315 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre arşiv araştırması; kişinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığının, hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, kesinleşmiş mahkeme kararlarının, CMK'nın 171/5 ve 231/13 maddeleri kapsamındaki kararların (HAGB ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi), devam eden veya sonuçlanmış soruşturma/kovuşturma olgularının ve kamu görevinden çıkarılma kaydının mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.

Güvenlik Soruşturması Nedir?

Kanun’un 5. maddesine göre güvenlik soruşturması; arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin; görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir.

Kimler Hakkında Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılır?

7315 sayılı Kanun’un 3. maddesi uyarınca kapsam şu şekildedir:

• Arşiv Araştırması: Statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın, ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak tüm bireyler hakkında yapılır.

• Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Birlikte: Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatları personeli; ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel; öğretmenler; üst kademe kamu yöneticileri; gizlilik dereceli birimlerde çalışanlar ve milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz projelerde istihdam edilenler hakkında birlikte yürütülür.

  
  

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasını Yapmaya Yetkili Makamlar

Kanun’un 6. maddesi uyarınca bu işlemleri yapmaya yetkili birimler şunlardır:

1. Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı (MİT)

2. Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM)

3. Mahalli Mülki İdare Amirlikleri (Valilikler)

   
   

Belediye şirketlerinde işe alınacaklar için talepler ilgili valilik aracılığıyla yetkili mercilerden istenir ve sonuçlar valilik bünyesindeki değerlendirme komisyonlarınca incelenir.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Süresi

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’nin 12. maddesi (ve mülga yönetmeliğin 11. maddesi) uyarınca süreler şu şekildedir:

• Arşiv Araştırması: Talebin ilgili makama ulaşmasından itibaren en geç 30 iş günü içinde sonuçlandırılır.

• Güvenlik Soruşturması: Talebin ilgili makama ulaşmasından itibaren en geç 60 iş günü içinde sonuçlandırılır.

• Özel Güvenlik Görevlileri: 5188 sayılı Kanun uyarınca bu işlemler bir ay içinde tamamlanır.

  
  

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Olumsuz Sonuçlanması ve İptal Davası

Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması olumsuz sonuçlanan kişiler, bu işleme karşı 60 gün içerisinde idari yargıda iptal davası açabilirler. Yargı kararlarında şu hususlar öne çıkmaktadır:

• Somut Delil Şartı: Sadece istihbari nitelikteki, somut belgeye dayanmayan veya doğruluğu teyit edilmemiş bilgilerle tesis edilen işlemler hukuka aykırı bulunmaktadır.

• Değerlendirme Komisyonu: 7315 sayılı Kanun uyarınca oluşturulan Değerlendirme Komisyonu'nun nesnel ve gerekçeli bir değerlendirme yapması zorunludur. Usulüne uygun komisyon kurulmadan tesis edilen işlemler iptal sebebidir.

• Kişisel Verilerin Korunması: Anayasa Mahkemesi, geçmişte 4045 sayılı Kanun'un bazı hükümlerini kişisel verilerin korunmasına dair yeterli güvence içermediği gerekçesiyle iptal etmiştir. Bu nedenle, 7315 sayılı Kanun öncesi yapılan birçok işlem hukuka aykırı bulunarak iptal edilmiştir.

  
  

Yetkili ve Görevli Mahkeme

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına dayalı işlemlere karşı açılacak iptal davalarında görevli yargı yeri İdari Yargı mercileridir.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

HAGB Memuriyete Engel mi? 7315 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca HAGB kararları arşiv araştırması kapsamındadır. Ancak yargı kararlarında, özellikle 18 yaşından küçükken işlenen suçlara ilişkin HAGB kayıtlarının veya kasten işlenmeyen suçların memuriyete engel teşkil etmeyeceği, çocukların korunması ilkesi gereği bu kayıtların idarece aleyhe kullanılamayacağı vurgulanmıştır. Öte yandan, polislik veya uzman erbaşlık gibi özel statülü görevlerde, suçun niteliğine göre HAGB kararları engel teşkil edebilmektedir.

Müşteki/Mağdur Olduğunuz Dosyalar Memuriyete Engel mi? Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun bir kararında (2021/1736 ), bir ceza dosyasında "mağdur/müşteki" sıfatıyla yer almanın, kişinin ahlaki durumu hakkında olumsuz bir değerlendirme yapılarak ilişiğinin kesilmesine gerekçe gösterilmesi hukuka aykırı bulunmuştur. Kişinin mağdur olduğu bir olay nedeniyle güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılması hayatın olağan akışına aykırı görülmektedir.

Takipsizlik Kararı Güvenlik Soruşturmasını Olumsuz Etkiler mi? Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar (KYOK/Takipsizlik) arşiv araştırması kapsamında toplanan veriler arasındadır. Ancak bu kararların tek başına olumsuzluk yaratmaması gerektiği, sonradan alınan KYOK kararlarının kişiye yeniden başvuru imkanı tanıdığı yargı kararlarında belirtilmiştir.

Adli Para Cezası ve CYOK Memuriyete Engel midir? İncelenen kararlarda adli para cezası ve Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı (CYOK) hakkında spesifik bir engel tanımı bulunmamakla birlikte, arşiv araştırmasında bu kayıtların "sonuçlanmış soruşturma veya kovuşturma" kapsamında değerlendirildiği görülmektedir.

Otel Kaydı ve Whatsapp Yazışmaları Güvenlik Soruşturmasında Bakılır mı? Sunulan yargı kararları ve kanun metinlerinde otel kayıtları veya Whatsapp yazışmalarına doğrudan bakılmaz. Mesajlar kişisel veri niteliğindedir

Ek Bilgiler

• İkincil Kaynak Notu: Özel güvenlik görevlisi kimlik kartı yenileme süreçlerinde, HAGB kararlarının 5188 sayılı Kanun'un 10. maddesindeki şartları ihlal etmesi durumunda engel teşkil edebileceği, ancak denetim süresi sonunda düşme kararı alınırsa yeniden başvuru yapılabileceği belirtilmiştir.

• İkincil Kaynak Notu: Aile bireyleri (kardeş, eş vb.) hakkındaki istihbari bilgilerin veya finansal kayıtların (Bank Asya hesap hareketleri gibi) güvenlik soruşturmasını olumsuz etkileyebildiği görülmektedir. Ancak yargı, bu durumun "görevin önemine etkisinin" somut delillerle ve detaylı gerekçelerle açıklanmasını şart koşmaktadır; aksi takdirde "gerekçeli karar hakkının ihlali" gündeme gelmektedir.

• İkincil Kaynak Notu: Kesinleşmemiş mahkumiyetlerin veya derdest davaların idarece "olay ve olgular üzerinden" yorumlanması gerektiği, sadece davanın varlığına dayanarak işlem tesis edilmesinin masumiyet karinesini zedeleyebileceği vurgulanmıştır.

Detaylar sorular ve danışmanlık için iletişim bölümünden tarafımıza ulaşabilirsiniz.

Korkmaz Hukuk Bürosu