Cinsiyet Değiştirme Davası Nasıl Açılır ?

Bu yazımızda cinsiyet değiştirme davası nasıl açılır sorusunu aşamalarıyla yanıtlayacağız. Türk hukuk sisteminde cinsiyet değiştirme süreci, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 40. maddesinde düzenlenmiş olup, yargı kararları ışığında bu süreç iki temel aşamadan oluşan adli bir prosedürdür.

1. Davanın Niteliği ve Aşamaları

Yargıtay kararlarına göre cinsiyet değiştirme süreci tek bir dava ile değil, birbirine bağlı iki ayrı aşama/dava ile yürütülmektedir:

• Birinci Aşama (Cinsiyet Değişikliğine İzin Davası): TMK m. 40/1 uyarınca, cinsiyetini değiştirmek isteyen kişinin mahkemeden bu yönde bir "izin" alması aşamasıdır.

• İkinci Aşama (Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Davası): TMK m. 40/2 uyarınca, mahkemece verilen izne bağlı olarak gerçekleştirilen ameliyatın ardından, nüfus kütüğündeki cinsiyet hanesinin düzeltilmesi aşamasıdır.

  
  

2. Cinsiyet Değişikliğine İzin Şartları (Birinci Aşama)

Mahkemenin cinsiyet değişikliğine izin verebilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır:

• 18 Yaşın Doldurulmuş Olması: İstem sahibinin reşit olması şarttır.

• Evli Olmamak: Başvuru sahibinin evli olmaması gerekmektedir.

• Transseksüel Yapı: Kişinin transseksüel yapıda olduğunun tespit edilmesi gerekir.

• Tıbbi Zorunluluk: Cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunun bulunması şarttır.

• Resmi Sağlık Kurulu Raporu: Yukarıdaki tıbbi şartların (transseksüel yapı ve ruh sağlığı zorunluluğu), bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi zorunludur.

  
  

Önemli Not (Anayasa Mahkemesi İptal Kararı): TMK m. 40/1’de yer alan "üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunma" şartı, Anayasa Mahkemesi’nin 29.11.2017 tarihli (E.2017/130, K.2017/165 ) kararı ile iptal edilmiştir. Dolayısıyla güncel uygulamada üreme yeteneğinden yoksunluk şartı aranmamaktadır.

3. Nüfus Kaydının Düzeltilmesi (İkinci Aşama)

Mahkemeden alınan kesinleşmiş izin kararına dayanarak, amaç ve tıbbi yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirilmelidir. Ameliyat sonrası, bu durumun yine resmi bir sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilir.

4. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Yargıtay 20. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre:

• Görevli Mahkeme: 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesi uyarınca Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Yargıtay, bu davaların çekişmesiz yargı kapsamında olmadığını ve sulh hukuk mahkemelerinde görülemeyeceğini açıkça belirtmiştir.

• Yetkili Mahkeme: Düzeltmeyi isteyen şahsın yerleşim yeri (ikametgah) adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesidir

  .

5. Ek Bilgiler

• Aktif Husumet Ehliyeti: Cinsiyet değişikliği kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan, davanın bizzat ilgili kişi tarafından açılması gerekir; vekil aracılığıyla açılan davalarda dahi bu hakkın kullanımına dair özel yetki veya şahsi katılımın önemi vurgulanmaktadır.

• İsim Değişikliği ile İlişkisi: Cinsiyet değiştirme davası ile birlikte genellikle isim değişikliği de talep edilmektedir. Ancak Anayasa Mahkemesi, isim değişikliği için ameliyat şartının aranmasının özel hayata saygı hakkını ihlal edebileceğine, isim tashihi ile cinsiyet değişikliğinin farklı hukuki dayanakları (TMK m. 27 ve TMK m. 40) olabileceğine işaret etmiştir.

• Cinsiyet Tashihi (Hata Düzeltme) Ayrımı: Doğumdaki maddi hatalar veya cinsel gelişim bozuklukları (çift cinsiyetlilik vb.) nedeniyle açılan davalar, TMK m. 40 kapsamındaki "cinsiyet değiştirme" davasından farklıdır. Bu tür durumlarda 18 yaş şartı aranmaksızın, tıbbi deliller ve doğum kayıtları üzerinden nüfus kaydının düzeltilmesi (tashihi) yoluna gidilebilmektedir.

• Tapu Kayıtları: Nüfus kaydındaki cinsiyet değişikliğinin tapu siciline yansıtılması için öncelikle idari yoldan tapu müdürlüklerine başvurulması, sonuç alınamazsa sulh hukuk mahkemesinde dava açılması gerektiği belirtilmektedir.

Detaylı bilgi ve ücret tarifesi için iletişim bölümünden tarafımıza ulaşabilirsiniz.

Korkmaz Hukuk Bürosu