Askerlik Sonrası İşe Alınmayan İşçinin Tazminat Hakkı

Askerlik Sonrası İşe Alınmayan İşçinin Tazminat Hakkı

Askerlik Sonrası İşe Alınmayan İşçinin Tazminat Hakkı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesinin son fıkrası uyarınca, muvazzaf askerlik veya herhangi bir kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçilerin, bu ödevin sona ermesinden itibaren belirli şartlar dâhilinde eski işlerine dönme hakları yasal güvence altına alınmıştır. Yargıtay kararlarında vurgulandığı üzere, askerlik hizmeti sonrası işe başlatılmayan işçinin temel hakları şunlardır:

• İşe Başlatma Zorunluluğu: İşveren, askerlik sonrası süresi içinde başvuran eski işçisini, eski işinde veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal; yoksa boşalacak ilk işe diğer isteklilere tercih ederek o andaki şartlarla almak zorundadır.

• Üç Aylık Ücret Tutarında Tazminat: İşveren, aranan şartlar bulunduğu halde iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür (Yargıtay 9. HD., 2019/2990 E.).

• Kıdem Tazminatı: Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi, askerlik dönüşü işe başlatılmadığı takdirde, ayrıldığı tarihteki kıdemine dayalı olarak kıdem tazminatına da hak kazanır (Yargıtay 7. HD., 2015/5347 E.).

  
  

Askerden Sonra İşe Alınmama Tazminatı Hesaplama

Tazminat hesaplamalarında esas alınan temel kriterler Yargıtay içtihatları ile netleştirilmiştir:

1. Tazminat Miktarı: İş Kanunu m. 31/4 uyarınca ödenecek tazminat, işçinin üç aylık ücreti tutarındadır.

2. Ücret Esası: Hesaplamada işçinin brüt ücreti dikkate alınmalıdır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi (2015/5347 E.), çıplak ücrete eklenen yemek ve yol yardımı gibi yan ödemelerin brüt tutarları üzerinden hatalı hesaplama yapılmasını bozma nedeni saymıştır.

3. Kıdem Tazminatı ile İlişkisi: İşçi askerlik nedeniyle ayrılırken kıdem tazminatını almamışsa, işe başlatılmadığı tarih itibarıyla fesih kesinleşmiş sayılır ve ödemeler bu dönemdeki verilerle (ancak ayrılma tarihindeki kıdem süresiyle) hesaplanır.

   
   

Askerden Sonra İşe Alınmayan İşçi Tazminat Davası

Askerlik dönüşü işe başlatılmayan işçinin açacağı davada ispat ve usul kuralları kritik öneme sahiptir:

• Başvuru Süresi: İşçi, askerlik ödevinin bitiminden itibaren iki ay içinde işe girmek için işverene başvurmalıdır.

• İspat Yükü: Mahkeme, işçinin başvuru tarihinde işyerinde boş kadro olup olmadığını, davacının yerine yeni bir işçi alınıp alınmadığını ve davacının niteliklerinin işe uygunluğunu araştırmalıdır (Yargıtay 22. HD., 2017/11856 E.).

• Dava Türü: Askerlik dönüşü işe başlatmama durumu teknik bir "fesih" olarak değerlendirilmediğinden, bu kapsamda doğrudan işe iade davası açılamaz; ancak İş Kanunu m. 31/4 kapsamındaki tazminat talep edilebilir (Yargıtay HGK, 2015/1608 E.).

  
  

Bedelli Askerlik ve Yedek Subaylık/Astsubaylık Dönüşü Haklar

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2015/1608 E. sayılı kararında belirtildiği üzere, İş Kanunu m. 31/4 hükmü "muvazzaf askerlik dâhil her türlü askerlik ödevi" için geçerlidir. Bu bağlamda:

• Bedelli Askerlik: Bedelli askerlik hizmetini tamamlayan işçiler de terhis sonrası iki ay içinde başvurmaları halinde aynı tazminat ve işe girme haklarına sahiptir.

• Yedek Subaylık/Astsubaylık: Bu statüde askerlik yapanlar için de aynı yasal süreç geçerlidir. İşveren, boş yer olması durumunda bu kişileri öncelikle işe almakla yükümlüdür.

  
  

Özel Durumlar

• Kamu Sözleşmeli Personeli: Danıştay 12. Dairesi (2021/5231 E.), kamu kurumlarında sözleşmeli personel olarak çalışanların askerlik sonrası göreve başlatılmaması durumunda, yoksun kalınan maaş ve ek ödemelerin (başka işten elde edilen gelir mahsup edilerek) tazminat olarak ödenebileceğine hükmetmiştir. Kamu personeli için başvuru süresi terhis tarihinden itibaren 30 gündür (657 SK m. 83).

• Geçici İşçiler: Belediye gibi kurumlarda "vizeli geçici işçi" statüsünde çalışanların askerlik dönüşü hakları, mevcut vize durumuna ve Toplu İş Sözleşmesi (TİS) hükümlerine bağlıdır (Yargıtay 22. HD., 2011/16668 E. ).

• Emsal Ücret Hakları: TİS hükmü bulunan işyerlerinde, askerlik dönüşü işe alınan işçinin kıdemine ve niteliklerine en yakın emsal işçinin ücretiyle başlatılması gerektiği vurgulanmıştır (Yargıtay 9. HD., 2014/12755 E.).

• Samimiyet Kriteri: Hem işçinin işe başlama talebinin hem de işverenin işe davetinin "samimi" olması gerekir. Sadece tazminat haklarından yararlanmak için yapılan başvurular veya içi boş kadro teklifleri yargı tarafından geçersiz kabul edilmektedir (Yargıtay 22. HD., 2012/19158 E. ; Yargıtay 9. HD., 2014/20608 E. ).

Askerlik Sonrası İşe Alınmayan İşçi Emsal Yargıtay Kararları

• Yargıtay 7. HD., E. 2015/5347, K. 2016/591 , T. 21.01.2016: Askerlik sonrası işe başlatılmayıp yerine başka işçi alınan işçinin kıdem ve 31/4 tazminatına hak kazanacağı.

• Yargıtay 9. HD., E. 2019/2990, K. 2019/19191 , T. 05.11.2019: İş Kanunu 31. madde uyarınca işe başlatmama durumunda işe iade hükümlerinin uygulanamayacağı, 3 aylık ücret tazminatı ödeneceği.

• Yargıtay 9. HD., E. 2008/24783, K. 2010/12023 , T. 2010: Terhisten itibaren 2 ay içinde başvuran işçinin talebinin gerekçesiz reddi halinde 3 aylık tazminat hakkı.

• Yargıtay 9. HD., E. 2010/47646, K. 2013/7470 , T. 04.03.2013: Bakiye kıdem tazminatı ve işe geri almama tazminatının net tutarlar üzerinden hüküm altına alınması.

• Yargıtay 22. HD., E. 2017/11856, K. 2018/8051 , T. 28.03.2018: İşe başlatmama tazminatı için işyerinde boş kadro olup olmadığının uzman bilirkişi marifetiyle tespiti gerekliliği.

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2015/1608, K. 2018/448 , T. 07.03.2018: 31/4 maddesinin her türlü askerlik ödevi için geçerli olduğu ve işe iade davası açılamayacağı.

• Yargıtay 22. HD., E. 2014/21166, K. 2015/34184 , T. 10.12.2015: Başvurunun kanuni sürede yapılıp yapılmadığı ve işverenin işe başlatma imkanının araştırılması gerektiği.

• Yargıtay 9. HD., E. 2011/48583, K. 2013/32752 , T. 11.12.2013: İşyerinde boş yer olup olmadığı ve yeni işçi alımlarının yöntemince araştırılmasına dair bozma kararı.

• Yargıtay 9. HD., E. 2013/15658, K. 2014/3208 , T. 04.02.2014: Boş kadro bulunmasına rağmen işçinin işe alınmamasının feshin son çare olması ilkesine aykırılığı.

• Yargıtay 7. HD., E. 2015/17657, K. 2015/19913 , T. 20.10.2015: Askerlik dönüşü işe başlatılmayan işçinin tazminat hesabında brüt ücret beyanının aşılamayacağı.

• Danıştay 12. Daire, E. 2021/5231, K. 2022/1518 , T. 30.03.2022 : Kamu sözleşmeli personelinin askerlik sonrası göreve başlatılmaması ve tazminat hesaplama unsurları.

• Yargıtay 9. HD., E. 2014/12755, K. 2015/25862 , T. 16.09.2015 Askerlik dönüşü işe başlatılan işçinin emsal kıdemdeki işçiyle eşit ücret alma hakkı.

Sorularınız ve danışmanlık için yazımızın altındaki yorum seçeneğinden veya iletişim bölümünden tarafımıza ulaşabilirsiniz.

Korkmaz Hukuk Bürosu